8 september 2009
Boekbespreking: Virussen in Orchideeën
N. Inouye
Orchideeën zijn de laatste decennia steeds populairder geworden. Zo bestaat er nu zelfs een Startpagina-dochter voor, wat voor tulpen nog niet kan worden gezegd. Tegelijkertijd zijn, vooral door de vegetatieve vermeerdering en de relatief lange tijd dat de planten in kas en vensterbank staan, ook de problemen met virusziekten toegenomen. De Japanse deskundige op het gebied van orchideeënvirussen, Dr. Narinobu Inouye, publiceerde in 2001 een boek over de virusproblematiek, in het Japans. Dat is, wereldwijd bezien, niet zo’n toegankelijke taal. Daarom is het goed dat het boek nu, op initiatief van enkele virologen uit kringen van de Naktuinbouw, is vertaald, eerst in het Engels en van daaruit ook in het Nederlands.
Het boek behandelt de in de ondertitel genoemde aspecten van virussen in orchideeën in een viertal hoofdstukken.
Het eerste hoofdstuk gaat over de symptomen, die virussen in verschillende variëteiten veroorzaken. Dat is belangrijk want deze ziekteverschijnselen kunnen aangeven dát er met een plant wat aan de hand is en veelal ook welk virus de boosdoener is, omdat symptomen karakteristiek kunnen zijn voor bepaalde virussen.
De verschillende symptoomtypen worden - per virus – uitvoerig beschreven en de terminologie geïntroduceerd. Maar het meest veelzeggend zijn de vele duidelijke foto’s (209 stuks) die een goed beeld geven en daarmee de kweker/teler/hobbyist kunnen helpen bij herkenning van virusproblemen.
Het tweede hoofdstuk gaat over de onderzoekingen die in kas en laboratorium kunnen worden gedaan voor het beantwoorden van twee vragen: 1. Welke van de planten van deze partij is geïnfecteerd (door een virus)?, en 2. Door welk(e) virus(sen) is deze plant geïnfecteerd?. Het is jammer dat voor beide verschillende vraagstellingen steeds hetzelfde woord diagnose wordt gebruikt. Dit kan de lezer in verwarring brengen. Ook in hoofdstuk 1 is dit al het geval. De term ‘detectie’ die gebruikelijk is voor de eerste vraagstelling, wordt in dit boek slechts tweemaal gebruikt, in opschriften van onderdelen van hoofdstuk 2.
In dit hoofdstuk 2 worden nogal wat virologische methoden in kort bestek besproken. Misschien op veel plaatsen in té kort bestek. En mogelijk is er hier en daar ook wat “lost in translation”. Uw recensent kreeg namelijk op een aantal plaatsen het vermoeden dat de niet virologisch geschoolde lezer moeite zou kunnen hebben met het hoe of waarom van de beschreven techniek of redenering. Als de lezer dat hinderlijk vindt is wellicht raadpleging van een uitvoeriger boek over plantenvirologische methoden uit 1998 nuttig (zie noot).
In hoofdstuk 3 wordt beschreven op welke manieren virussen in een orchideeëngewas kunnen worden geïntroduceerd en hoe ze zich in het gewas kunnen handhaven en verspreiden. Drie mechanismen zijn vooral belangrijk: introductie met geïnfecteerd plantmateriaal, overdracht door stekende insecten en nematoden, besmetting vanuit of vanaf allerlei materialen die bij verzorging en oogst worden gebruikt. Bij dat laatste valt te denken aan besmette gereedschappen, giet- of waswater, substraat-materialen en de handen van de teler.
Daarna wordt besproken hoe besmettingen en verspreiding van virus kunnen worden tegengegaan. Uiteraard kan dat met bestrijding van de vectoren en met hygiënische maatregelen. Die laatste omvatten ontsmetting van alle gebruikte materialen en gereedschappen maar ook aanpassing van de organisatie van het werk en de omgeving van de planten. De beginnende teler/hobbyist zal bij het lezen van dit hoofdstuk de schrik om het hart slaan: daar is geen beginnen aan, virussen zijn overal, je ziet ze niet en ze besmetten en infecteren de planten heel gemakkelijk. Bedenk dan dat veel van de noodzakelijke maatregelen kunnen worden ingepast in een routine en dan lang niet zo zwaar wegen.
Het vierde en laatste hoofdstuk kan worden beschouwd als een toegift. Het bevat:
- Een betrekkelijk algemene uiteenzetting van de eigenschappen van plantenvirussen;
- Per orchideeën-infecterend virus een beschrijving van allerlei viruseigenschappen, zowel intrinsieke (van de virusdeeltjes) als pathogene;
- Een overzicht van de geschiedenis van het onderzoek aan orchideeënvirussen
Als laatste onderdelen zijn er vier tabellen als appendix en een literatuurlijst. De tabellen geven een opsomming van de virussen gevonden in orchideeën, met hun deeltjeseigenschappen, orchideeënsoorten die ze infecteren, en hun vectoren.
Dit boek bevat veel waardevolle informatie voor orchideeëntelers en –hobbyisten die aanlopen tegen virusproblemen in hun gewas respectievelijk lievelingsplanten.
Noot:
J. Dijkstra & C.P. de Jager (1998). Practical Plant Virology; Protocols and Exercises. Springer Verlag, Berlin, Heidelberg. 459 pp. ISBN 3-540-63759-1. Google (exacte woordcombinatie) op < J Dijkstra C P de Jager>
door: C.P. de Jager
bron: Naktuinbouw